امتیاز میز و امتیاز تیمی در شطرنج چه فرقی دارند؟
ممکن است یک تیم در مجموعِ بازی‌های انفرادی امتیاز بیشتری گرفته باشد، اما در جدول پایین‌تر از تیمی با امتیاز کمتر قرار بگیرد. این لزوماً اشتباه جدول نیست؛ باید ببینیم مسابقه با «امتیاز میز» رتبه‌بندی می‌شود یا با «امتیاز تیمی». شناخت همین تفاوت، خواندن جدول یک لیگ باشگاهی یا المپیاد شطرنج را بسیار آسان‌تر می‌کند.
امتیاز میز از کجا می‌آید؟
در یک بازی معمول شطرنج، برد یک امتیاز، مساوی نیم امتیاز و باخت صفر امتیاز دارد. امتیاز میزِ یک تیم در یک دیدار، حاصل جمع امتیاز بازیکنان آن تیم است. اگر مسابقه روی چهار میز برگزار شود و بازیکنان شما دو برد، یک مساوی و یک باخت داشته باشند، جمع امتیاز تیم روی میزها ۲٫۵ می‌شود؛ حریف نیز ۱٫۵ امتیاز گرفته است.
عبارت «میز اول» با «یک امتیاز» اشتباه نشود: شمارهٔ میز جای بازیکن در ترکیب تیم را نشان می‌دهد. در شیوهٔ معمولِ جمع‌کردن امتیاز بازی‌ها، برد روی میز اول همان یک امتیاز را دارد که برد روی میز چهارم دارد. اگر برگزارکننده روش متفاوتی اعلام کرده باشد، باید همان مقررات را خواند.
امتیاز تیمی نتیجهٔ کل دیدار است
در بند ۴.۵.۱ مقررات المپیاد فیده، تیم برندهٔ یک دیدار دو امتیاز تیمی می‌گیرد، تساوی یک امتیاز دارد و باخت امتیازی ندارد. بنابراین برد ۲٫۵ بر ۱٫۵ و برد ۴ بر صفر، هر دو دو امتیاز تیمی دارند؛ با این تفاوت که امتیاز میزِ برنده در آن‌ها یکسان نیست.
اگر چهار بازی با دو برد و دو باخت تمام شوند، نتیجهٔ دیدار ۲ بر ۲ است و هر تیم یک امتیاز تیمی می‌گیرد. پس عدد «۲» در ستون امتیاز میز، همیشه به معنی برد تیم نیست. پیش از خواندن هر عدد، عنوان ستون را پیدا کنید. در جدول‌های انگلیسی معمولاً GP یا Board Points به امتیاز بازی‌ها و MP یا Match Points به امتیاز تیمی اشاره می‌کند؛ راهنمای همان جدول ملاک است.
تمرین: کدام تیم بالاتر می‌ایستد؟
این مثال فرضی را در نظر بگیرید. تیم الف در دور اول ۴ بر صفر می‌برد و در دور دوم ۱٫۵ بر ۲٫۵ می‌بازد. تیم ب در هر دو دور با نتیجهٔ ۲٫۵ بر ۱٫۵ برنده می‌شود. اگر امتیاز تیمی معیار اصلی رتبه‌بندی باشد، کدام تیم باید بالاتر باشد؟ پیش از خواندن پاسخ، امتیاز میز و امتیاز تیمی هر دو تیم را جداگانه جمع کنید.
پاسخ: تیم الف ۵٫۵ امتیاز میز و ۲ امتیاز تیمی دارد. تیم ب ۵ امتیاز میز و ۴ امتیاز تیمی دارد. در این شیوه، تیم ب بالاتر است؛ چون هر دو دیدار خود را برده است. نیم‌امتیازِ بیشترِ تیم الف روی میزها، کمبود امتیاز تیمی آن را جبران نمی‌کند.
تمرین کوتاه دوم: یک تیم با یک برد، دو مساوی و یک باخت روی چهار میز چه نتیجه‌ای می‌گیرد؟ پاسخ: جمع امتیاز بازی‌ها ۲ است، پس دیدار ۲ بر ۲ مساوی می‌شود و در روش دو امتیازیِ برد، هر تیم یک امتیاز تیمی می‌گیرد.
یک جدول تاریخی را با قواعد امروز نخوانیم
مسابقات تیمی مونیخ از ۱۷ اوت ۱۹۳۶ (مصادف با ۲۶ مرداد ۱۳۱۵) تا ۱ سپتامبر ۱۹۳۶ (مصادف با ۱۰ شهریور ۱۳۱۵) برگزار شد. در این رقابت که المپیاد رسمی فیده نبود، ۲۱ تیم روی هشت میز مسابقه دادند. جدول تاریخی، مجارستان را با ۱۱۰٫۵ امتیاز میز اول، لهستان را با ۱۰۸ امتیاز دوم و آلمان را با ۱۰۶٫۵ امتیاز سوم نشان می‌دهد.
در همان جدول، هر دو تیم لهستان و آلمان ۱۶ برد تیمی دارند؛ اما تعداد مساوی‌هایشان متفاوت است. ستونِ تعداد برد را نباید با ستون امتیاز تیمی یکی گرفت. همچنین نباید فرمول یک مسابقهٔ امروزی را روی جدول تاریخی اعمال کرد و سپس ترتیب آن را غلط دانست. ابتدا باید مشخص شود عددها چه چیزی را می‌شمارند و معیار رتبه‌بندی آن رقابت چه بوده است.
وقتی امتیاز تیمی برابر شد، چه کنیم؟
امتیاز میز می‌تواند در شکستن تساوی مؤثر باشد، اما همیشه نخستین معیار نیست. در پیوست مقررات المپیاد فیده، نخست یک معیار وابسته به عملکرد حریفان آمده و مجموع امتیاز بازی‌ها معیار بعدی است. بنابراین از روی دو ستونِ امتیاز تیمی و امتیاز میز، به‌تنهایی دربارهٔ تمام رتبه‌های مساوی قضاوت نکنید.
برای خواندن یک جدول، این ترتیب را دنبال کنید: تعداد میزها و شیوهٔ امتیازدهی را مشخص کنید؛ ستون امتیاز تیمی را از تعداد برد و امتیاز میز جدا کنید؛ سپس ترتیب رسمیِ معیارهای رفع تساوی را بخوانید. نتیجه‌های بدون بازی، غیبت یا استراحت ممکن است قواعد جداگانه داشته باشند و باید از مقررات همان مسابقه بررسی شوند.
برای تمرین با تیم خودتان، بعد از هر دور دو جمع جدا بنویسید: «روی میزها چند امتیاز گرفتیم؟» و «از این دیدار چند امتیاز تیمی گرفتیم؟» این یادداشت کوتاه کمک می‌کند هم عملکرد بازیکنان را ببینید و هم جایگاه تیم را درست دنبال کنید.
منابع و مطالعهٔ بیشتر
منبع: OlimpBase، جدول نهایی مسابقات تیمی مونیخ و تعداد برد، مساوی و باخت تیم‌ها.
نوشته‌های مرتبط
